در آسمان بهار چه می بینیم؟

    اگر در آغاز آوریل(12 فروردین ماه)به طور عمودی به بالا نگاه کنیم،در بلندترین نقطه آسمان مشهورترین صورت فلکی، یعنی دب اکبر را می بینیم . در زير دب اکبر صورت فلکی اسد در بلندای افق جنوبی قرار دارد.

صورت فلکی مار آبی در جنوب و جنوب شرقی به طور کامل قابل رویت است.صورت فلکی سنبله در جنوب شرقی به صورت فلکی اسد متصل می شود.و در کنار این دو صورت فلکی منطقة البروج براحتی می توان صورتهای فلکی غراب و باطیه را پيدا کرد.

در پی دب اکبر در شرق عوا(زورق)یا نگهبان خرس می آید. همچنین اکلیل شمالی دایره شکل و صورت فلکی جاثی(هرکول)نیز در شرق طلوع کرده اند.

در غرب صورتهای فلکی شکوهمند زمستانی که اکنون به زودی خورشید از میان آنها می گذرد و آنها را در نور خود غیر قابل دیدن می کند، در حال خداحافظی اند.ولی لااقل صورتهای فلکی ارابه ران و جوزا(دو پیکر) باز هم به خوبی قابل مشاهده اند.

در شمال حرف(W) یعنی صورت فلکی ذات الکرسی قابل شناسایی است.ستاره قطبی در صورت فلکی دب اصغر که از نظر ما در وضعیت خود ثابت است و به زحمت حرکت دارد، در چنبره تنین(اژدها)قرار گرفته است و تنین خود نیز مانند صورت فلکی دب اکبر جزو صورتهای فلکی حول قطبی به شمار می آید، بعبارت دیگر در تمام طول سال در آسمان ستارگان شمالی قابل رویت هستند.

پایه های اصولی تقویم هجری شمسی

مبدا: مبدا اول بهارسال شمسی است که واقعه هجرت پیامبر اکرم از مکه به مدینه در آن سال اتفاق افتاده است.

 

لحظه تحویل سال: آغاز سال یا لحظه تحویل سال،لحظه عبور مرکز خورشید از نقطه اعتدال بهاری^* نیمکره شمالی است.همیشه نوروز(اول فروردین ماه) بر روز اول بهار منطبق است.این لحظه دقیقا بر اساس محاسبات نجومی تعیین می شود و برای منجمان و تقویم نویسان از اهمیت ویژه ای برخوردار است.

 

قاعده نوروز تحویلی

 

  تقویم نویسان برای تثبیت دایمی نوروز بر روز اول بهار از "قاعده نوروز تحویلی" استفاده می کنند.این قاعده به این شرح است که ابتدا،لحظه های تحویل سال و ظهر حقیقی را برای نصف النهار رسمی ایران که 52.5 درجه در شرق نصف النهار گرینویچ (تقریبا در 97 کیلومتری شرق نصف النهار گذرنده از مرکز تهران) واقع شده است،محاسبه و سپس آنها را با یکدیگر مقایسه می کنند. دو حالت به شرح زیر امکان دارد اتفاق بیفتد:

 

حالت اول:لحظه تحویل سال قبل از ظهر حقیقی تاریخ لحظه تحویل سال اتفاق می افتد. در این صورت همان تاریخ لحظه تحویل سال نوروز گرفته می شود.(در این حالت لحظه تحویل سال،همیشه اول فروردین سال جدید است).

 

حالت دوم:لحظه تحویل سال درست در لحظه ظهر حقیقی یا بعد از لحظه ظهر حقیقی تاریخ لحظه تحویل سال اتفاق می افتد.در این صورت فردای تاریخ لحظه تحویل سال به عنوان نوروز گرفته می شود.(در این حالت ،تاریخ لحظه تحویل سال همیشه 29 یا 30 اسفند سال جاری است).

 

* نقطه اعتدال بهاری : یکی از دو نقطه برخورد استوای سماوی با دائرة البروج^** است که خورشید در اول بهار روی آن قرار می گیرد.

 

** دائرةالبروج : مسیر ظاهری سالانه خورشید بین صورتهای فلکی را دائرةالبروج می نامند.

 

 

 

 

  روشی عملی برای پیش بینی رویت هلال ماه

 

ابزارهای لازم:

  مشخصه های خورشید وماه    *خورشید در رویت بسیار مهم است.

 

اولین قومی که در مورد هلال ماه فکر کردند قوم بابریا بودند که این قوم از پیشتازان درکار رویت هلال ماه بودند. بعد از این قوم هندی ها بودند که به این کار علاقمند شدند و این کار را با ذوق وشوق انجام می دادند . بعد از آنها یونا نیها به این کار می پردازند  اما علاقه زیادی نشان نمیدهند (همانطور که م یدانید بیشتر کتابهای یونانیان د رمورد سیارات است ، چون آنها اسطوره پرست هستند . بزرگترین خدای آنها ونوس"آناهیتا،زهره یا ناهید" خدای زیبایی ها و ماتیوس"مریخ" خدای جنگجو بوده).

تا اینکه دین اسلام وارد ایران می شود و مسلما مسئله رویت هلال ماه هم به دنبال آن وارد ایران می شود. چهارقرن اول دوره اسلامی تا قرن پنج مسئله رویت ادامه می یابد و سپس با احمله مغول ها به عات هرج و مرج و مشکلات جامعه بحث مسئله رویت کم می شود.

 

یعقوب بن طارق(اوایل نیمه دوم قرن دوم "در زمان منصور شاه")نکات مهمی را برای رویت هلال ماه گفته است:

1-                اولین کاری که منجمان اسلامی باید انجام دهند این است که باید به مدت مکث هلال ماه بعد از غروب خورشید (moons lag) دقت کنند.

2-                جدایی زاویه ای ماه خورشید.

3-                بیشتر از هزار سال پیش میگفتند اگر فاصله مرکز خورشید تا افق 10 درجه باشد هلال دیده می شود.

 

ابن یونس هم مدت مث و جدایی زاویه ای را قبول دارد.

 

خازنی (همدوره با خواجه عبدالرحمن) در اوایل قرن ششم می زیسته است. خازنی سی سال از عمر خود را رصد کرد. کتاب "منظومه شمسی"کتابی خوب از اوست. طبق گفته های ایشان اگر عرض دایرة البروجی شمالی باشد،ارتفاع ماه بلندتر می شود و اگر عرض دایرة البروجی جنوبی شود، ماه ضخیم تر  و روشنایی آن بیشترمی شود.

خوارزمی: منجم و ریاضی دان بوده است،متن عربی زیج او از بین رفته ولی زیج او ترجمه اروپایی دارد. و به گفته ایشان اگر مکث ماه بزرکتر یا مساوی 12 درجه باشد ماه رویت می شود.

 

زیج:واژه ایست عربی که از فارسی زیگ گرفته شده و به معنای تار و پود پارچه است و در اصطلاح مجموعه ای از جدولهای عددی و روشهای محاسباتی نجومی مثلا رویت هلال ماه بر اساس حروف ابجد است.

 

معرفی کتاب

          نام کتا ب: پژوهشی در زيج های اسلامی

          نويسنده: پروفسور ادوارد استوار کندی

          ترجمه:محمد حسین باقری

          تالیف:شرکت علمی و فرهنگی 

 

 

 

 

 

سلام

 

آيا طرف ديگر ماه را ديديد؟

همواره يک سوی ماه به روی ماست وآن سوی آنرا فضانوردان آپولوی ۷ می بينند.ماه مانند زمين دو حرکت وضعی و انتقالی دارد.با اين تفاوت که بر خلاف زمين که مدت زمان حرکت وضعی آن به دور خود ۲۴ ساعت و حرکت انتقالی آن به دور خورشيد ۳۶۵ روز است مدت زمان هردوحرکت وضعی و انتقالی ماه با يکديگر برابرند.اين پديده باعث می شود که ماه در همان مدت زمانی که به دور زمين ميگردد يکبار نيز به دور خود بچرخد و به همين دليل است که ما ناظران زمينی همواره يک طرف آنرا می بينيم.

برخلاف آنچه به نظر می آيد طول مدت زمان يک دور گردش کامل ماه برابر يک ماه قمری يعنی تقريبا ۲۹ روز نيست.بلکه دقيقا برابر با ۲۷ شبانه روز و ۷ ساعت و ۴۳ دقيقه و ۱۱.۵ ثانيه است.

اما چون ماه در همان مدتی که به دور زمين ميگردد به تبعيت از حرکت انتقالی زمين و به همراه آن به دور خورشيد نيز سفر می کند در نتيجه فاصله بين هر هلال ماه با هلال بعدی تقريبا برابر با ۲۹ روز و ۱۲ ساعت و۴۴ دقيقه است که تقريبا ۲ شبانه روز بيش از مدت گردش ماه به دور زمين است.در واقع يک دور کامل گردش ماه نسبت به ستاره های زمينه تعريف می شود. ماه قمری فاصله بين دو حالت يکسان ماه است نسبت به ناظر زمينی.